Your basket (0 items) | view basket
Bookmark and Share
 
Holland Park Press

Spoetnik-moment

30 January 2011 View the English version
by Arnold Jansen op de Haar

President Obama sprak in de State of the Union over een Spoetnik-moment. Even moest ik denken aan Raket naar de maan uit de avonturen van Kuifje. Dat was het enige stripboek dat ik bezat. Ik hield niet zo van strips. Toch sprak Raket naar de maan tot de verbeelding.

President Obama doelde met zijn Spoetnik-moment op een gebeurtenis in 1957: de Russen brachten de Spoetnik in een baan om de aarde. Dat veroorzaakte een schok in Amerika. Het was een regelrechte aanval op de Amerikaanse technologische voorspong. Maar twaalf jaar later zette Amerika de eerste mens op de maan.

Ik zat toen als zesjarige met natte haren voor de tv met cola en chips. Cola en chips waren ook net nieuw. Ik was te laat voor de Spoetnik, maar op tijd voor Apollo.

Prompt verscheen ik het volgende jaar op het schoolcarnaval in een ruimtepak. De helm was geen echte helm maar een lullig kapje van zacht plastic. Het condens liep tappelings over de binnenkant van mijn gebobbelde plastic vizier. Als ik er aan terugdenk, krijg ik het nog benauwd.

Spoetnik-moment, het is een rare metafoor. Je hebt het ook wel eens in romans. Opeens staat er een vergelijking of een metafoor die rammelt. Zo moet ik aan een bekende Nederlandse schrijfster denken die normaliter een verheven stijl hanteert maar opeens een metafoor gebruikte waar een geslachtsdeel in voorkwam. ‘Wat zullen we nou krijgen?’ dacht ik nog. En dat had ik dus ook met het Spoetnik-moment.

Het grote verschil met nu is dat in 1957 de Sovjet-Unie weliswaar een technologisch tikje uitdeelde, maar de Verenigde Staten waren de economische strijd op alle fronten aan het winnen. Anders gezegd: eind jaren vijftig, begin jaren zestig was er al nieuw elan. De president hoefde het alleen te verwoorden.

Jack Kerouac introduceerde de Beat Generation, een literaire beweging. De jongeren werden gelijk Beatniks genoemd. Kerouac was overigens niet blij met het woord Beatnik.

Nu is China in opkomst en het elan weg. De president probeert met woorden het tij te keren. Op een gegeven moment begint ‘Yes we can’ tegen je te werken. ‘Ja, we kunnen de Spoetnik verslaan.’

Opeens heb ik het beeld voor me van de president in the oval office. De speechschrijver oppert wat metaforen. Ze grappen over vergelijkingen met de nadagen van het Romeinse rijk. Het gaat over keizers die hun voorganger de schuld geven. Over vreemde mogendheden die in opkomst zijn. Over het leger dat overbelast is. Toch maar niet.

En plotseling roept de speechschrijver ‘Spoetnik-moment’. Ja, denkt de president, laten we iets hoopvols zeggen. Dat grootste begrotingstekort aller tijden komt later wel.

Je hoort het vaker: het terugverlangen naar de jaren vijftig, toen alles nog goed was. Het doet me denken aan de tv-serie Happy Days, met het nostalgische jaren vijftig gevoel. En Obama met zijn duim omhoog als ‘The Fonz’.

Ik neem aan dat hij ‘Spoetnik-moment’ niet zelf heeft bedacht. Ik kan me bovendien niet voorstellen dat hij als Archimedes uit bad sprong en naakt door de voortuin van het Witte Huis liep te springen onder het uitroepen van ‘Eureka! We beleven een Spoetnik-moment.’

Zelf krijg ik die Spoetnik maar niet uit mijn hoofd. Ik zie alles in ruimtevaarttermen. Zelfs bij John Cleese moet ik opeens aan de Spoetnik denken. John Cleese meldde onlangs namelijk dat hij hoopte dat zijn ex-vrouw ontvoerd zou worden door buitenaardse wezens.

En verder zit ik al de hele week ‘Garin Gagarin’ te zingen. Yuri Gagarin was de eerste man in de ruimte. (Hondje Laika was het eerste hondje.) De kans dat ik meega op een bemande ruimtereis naar Mars is groter dan dat ik nog eens mijn grote liefde ontmoet. Maar als het gebeurt fluister ik in haar oor: ‘Weet je, ik heb een enorm Spoetnik-moment. Mag ik jouw Apollo zijn?’

© Arnold Jansen op de Haar

U kunt reageren op ons forum.

Eerdere columns:

Tell a friend
Back to magazine

Magazine archive

September 2014
August 2014
July 2014
June 2014
May 2014
April 2014

News

Angel & King of Tuzla featured in Litro
24 January 2011
This month Litro celebrates Dutch authors
Find out more

Living under Fire competition
01 January 2011
Update
Find out more

Workshop with Arnold Jansen op de Haar
02 January 2011
Celebrating Dutch Poetry Day 2011
Find out more