De 'Joegoslaaf '
De koning van Tuzla
Sample Passage
In het besneeuwde bos boven de weg spleet de oude Galib Prolaz, ‘de Joegoslaaf’, als een slaapwandelaar het hout in kleine blokken, die hij straks mee naar huis zou nemen. Tegen zijn kruiwagen stond zijn jachtgeweer, een erfstuk van zijn vader, die er onder Tito nog mee tegen de Duitsers had gevochten.
Galib had een vrouw, Raza, en twee dochters: Svetlana, vernoemd naar de dochter van Stalin, en Fata. Beiden waren nog steeds ongehuwd, hoewel ze de dertig allang gepasseerd waren. Het dorp sprak er schande van, en achter zijn rug zeiden ze dat hij zich te goed voelde. Soms hoorde hij het gefluister achter zich. Maar met het dorp had hij weinig te maken: zijn huis lag aan de rand ervan, in een pruimenboomgaard. Alleen op vrijdag daalde hij af om naar de moskee te gaan.
Toen de eerste geruchten van nachtelijke slachtpartijen het dorp bereikten, had hij ze koppig ontkend; hij was Joegoslaaf en zou dat altijd blijven. Iedere ochtend smeerde zijn vrouw nog steeds zijn boterhammen en ging hij opgewekt naar het stadhuis in de stad, waar hij bij het bevolkingsregister werkte.
De pesterijen waren bijna ongemerkt begonnen. Nu eens raakten zijn papieren zoek, en dan weer had iemand zijn bureau verplaatst. Aan zijn tafeltje werd het tijdens de lunch steeds leger. Hij werd verantwoordelijk gesteld voor het verdwijnen van drie blanco paspoorten, die, zo wist iedereen, op de zwarte markt een fortuin opleverden. Daarna bleef Galib alleen over aan zijn tafeltje. Maar ontslaan durfden ze hem niet, al kwam er steeds minder werk op zijn bureau terecht.
Tot het op een ochtend onmogelijk bleek naar de stad te reizen. De moslims waren ’s nachts uit hun huizen verdreven. Dat had Alija, de zoon van Hamzić, hem tenminste onderweg verteld. Galib was met zijn aktetas en zijn gevulde broodtrommel teruggekeerd naar huis. Tegen zijn vrouw had hij gezegd dat het nu echt oorlog was.
Niet veel later was in zijn eigen dorp ‘de man uit Marrakesh’ verdwenen, die blauw was als de mannen die in het zuiden van het Atlasgebergte wonen. Niemand kende zijn naam of wist waar hij precies vandaan kwam. ‘Marrakesh,’ zei hij met een vage glimlach, als ernaar gevraagd werd. Ooit was hij in het dorp verschenen en hij was nooit meer weggegaan. Hij leefde van wat de mensen hem gaven en leidde een onopvallend leven, tot zijn plotselinge verdwijning. De man uit Marrakesh was de lont in het kruitvat. De nacht daarop moesten alle Kroaten halsoverkop het dorp verlaten.
Sindsdien werkte Galib in zijn moestuintje, kapte hij hout en ging hij water halen in de beek. Gelukkig had hij nog een paar geiten die veel melk gaven. Geiten fokken had hij altijd in zijn vrije tijd gedaan. Hij won er zelfs prijzen mee, maar had nooit gedacht dat ze nog op deze manier van pas zouden komen. Wat hij altijd had willen voorkomen was toch gebeurd: hij, de trotse ambtenaar Galib Prolaz, de Joegoslaaf, was boer onder de boeren geworden.
Een tijdlang dronk hij zijn rakija samen met de mannen van het dorp. Zijn trots leek eindelijk gebroken. Maar toen ze erover begonnen dat alle Kroaten ‘ustašas’ waren, en wat ze zouden doen als ze er een te pakken kregen, was hij opgestaan, had de tafel omgegooid en de kaarten door het café gesmeten. De cafébaas had hem eruit willen gooien, maar met zijn sterke handen had Galib hem van zich af geduwd en geroepen: ‘Ik blijf de Joegoslaaf.’
‘Gevaarlijke woorden,’ zei de mula later.
Daarna trok Galib zich terug in zijn huis en leefde van wat het schrale land te bieden had. Tegen het begin van de winter had hij zijn treinenverzameling verkocht. Zo hoopte hij het einde van de oorlog te halen, al voelde hij de krachten langzaam uit zijn lichaam wegvloeien. Was er niet de zorg voor zijn vrouw en dochters geweest, dan had hij allang de moed opgegeven.
Hij hakte verbeten door. Er zat sneeuw in de lucht. Hierna nog één dag en dan hoefde hij er voorlopig niet meer uit.
|
|
